1. EL HİJYENİ TANIMI VE GENEL KAPSAMI
El Hijyeni: El yıkama, antiseptikle el yıkama, antiseptikle el ovalama veya cerrahi el antisepsisini kapsayan genel bir tanımdır. Çalışan tüm personel “El Hijyeni Talimatı”na uygun olarak el hijyeni sağlamalıdır. Her ünitede personelin kolay ulaşabileceği yeterli sayıda eldiven, kağıt havlu, sıvı sabun, el antiseptiği ve el yıkama lavabosu mevcut olmalıdır. El hijyeni ürünlerinin birim bazında uygun yerde ve yeterli şekilde bulunma durumu düzenli aralıklarla kontrol edilir ve kaydedilir.
Sağlık hizmeti sunulan alanlarda ve yatan hasta bölümlerinde her hasta odasında balkollü el antiseptiği bulunmaktadır. Özellikli birimlerde (psikiyatri klinikleri vb.) el antiseptikleri hemşire bankolarında ve ilaç hazırlama odalarında bulunur. Gerekirse ihtiyaç durumlarında sağlık çalışanları cepte taşınabilen el antiseptiklerini kullanır. El hijyeni ürünleri hasta alanını terk etmeksizin erişilebilir olmalıdır (ideal olarak sağlık çalışanının kol mesafesinde veya 2 metre içinde). Her poliklinik odasında el hijyenini sağlamaya yönelik malzeme bulundurulur. Tuvaletler ve lavabolarda sıvı sabun/köpük sabun, tuvalet kâğıdı, poşetli çöp kutusu, kağıt havlu vb. mevcut olmalıdır. Emzirme odasında el yıkama amaçlı lavabo mevcut olmalıdır. Tüm hasta odalarında el yıkama lavabosu bulunmalıdır. Sıvı sabun kaplarının üzerine ekleme yapılmamalı, boşalan sabunluk yıkanıp iyice kurutulduktan sonra tekrar doldurulmalıdır. Bütün klinikler ‘El Hijyeninde 5 Endikasyon’ kuralına uygun çalışmalıdırlar. Ziyaretçiler; yoğun bakımda uymaları gereken kurallar, el hijyeninin önemi konusunda bilgilendirilmeli ve yeterli el hijyeni uygulaması yaparak girişleri sağlanmalıdırlar. El yıkama ve el hijyen eğitimi sürekli olarak hastane enfeksiyonları eğitim programına dahil edilmelidir. Oryantasyon eğitim kapsamında yeni başlayan personele ve tüm çalışanlara mesleki gruplarına göre yılda en az bir defa el hijyeni eğitimi verilmelidir. Sorun olan bölümlerde ek eğitimler planlanır.
Eğitimde:
ØEl hijyeninin önemi
ØEl hijyeni endikasyonları
ØEl hijyeni sağlama yöntemleri
ØEldiven kullanımı ile ilgili kurallar
ØEl antiseptikleri ile ilgili genel bilgiler
ØEl hijyeni için 5 endikasyon yaklaşımının simülasyonları
ØAlkol bazlı el antiseptikleri ile ilgili alınması gereken güvenlik önlemleri konuları yer almalıdır.
ØÇalışanlara HBYS (Hastane Bilgi Yönetimi Sistemi) üzerinden el hijyenini hatırlatan uyarıcı mesajlar gönderilmelidir.
Yatan hastalara ise hasta eğitimi kapsamında el hijyeninin önemi anlatılmakta ve ilgili broşür verilir.
Hasta bakımında doğrudan görev alan tüm personelin tırnakları, tırnak etini geçmeyecek uzunlukta tutulmalıdır. Yapay tırnaklar kullanılmamalıdır. Ameliyat ekibinde yer alan kişiler yüzük ve bilezik takmamalı, oje veya tırnak cilası kullanmamalıdır. Hijyenik el yıkamada antibakteriyel madde içermeyen sıvı sabun kullanılmalı, cerrahi el hijyeninde veya Enfeksiyon Kontrol Komitesi’nin önerdiği durumlarda antibakteriyel (klorheksidin gibi) içeren sabunlar kullanılabilir. Hastanenin el hijyeni ürünlerinin sürekliliğini sağlamak için bir bütçe ayırması gerekir. Hastane genelinde her bakım noktasında etkinliği ve tolere edilebilirliği kanıtlanmış (ciltte tahriş ve irritasyona neden olmayan) alkol bazlı el antiseptiği bulunmalıdır.
2. EL HİJYENİ SORUMLULARI
Yönetim tarafından bir Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi El Hijyeni Koordinatörü olarak görevlendirilmiştir. Gözlemci eğitimi almış Enfeksiyon Kontrol Hemşireleri ile yoğun bakım ünitelerinde El Hijyeni Elçisi olarak seçilen personel, el hijyeni gözlemcisi olarak belirlenmiştir.
3. EL HİJYENİNİN HASTANE İÇİN ÖNEMİ
El hijyenine dikkat edilmediği durumda sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon gelişebilmektedir. Gelişen enfeksiyonlara bağlı olarak ise mortalite, morbidite ve hastanede yatış süresinde uzamalara sebep olabilmektedir. El hijyeni kurallarına uyumun hastane enfeksiyonu insidansını azalttığı bilinmektedir. Hastalıklardan ve mikroorganizmalardan korunabilmenin ve başkasına bulaştırmamanın en etkili yolu el hijyenidir. Doğru yıkama ile ellerdeki hastalık yapıcı mikroorganizmaların uzaklaştırılması sağlanabilmektedir.
4. EL HİJYENİ GENEL HASTANE HEDEFİ
Hastanemizdeki genel el hijyeni uyum oranının %80 ve üzerinde olması hedeflenmiştir. Bununla birlikte alt göstergeler bazında, 5 endikasyon bazında, meslek gruplarına göre ve bölüm bazında analizler yapılmakta ve hedef değerin yakalanması amaçlanmaktadır. El hijyeni uyum oranları tespiti için el hijyeni uyum gözlemi yapılmaktadır. 5 endikasyon; hasta temas öncesi, hasta temas sonrası, aseptik işlemlerden önce, vücut sıvılarıyla temas sonrası ve hasta çevresiyle temas sonrasını kapsamaktadır. Gözlem sonuçları
3 ayda bir analiz yapılır, raporlanarak hastane yönetimi ve kliniklere geri bildirimi yapılır.
5. YÖNETİCİLER VE ÇALIŞANLARIN EL HİJYENİ SORUMLULARI El
Sağlık Hizmeti İlişkili Enfeksiyonlarda yöneticilerin ve sağlık personelinin bireysel ve mesleki sorumluluğu bulunmaktadır. Yöneticiler ve tüm hastane çalışanları “El Hijyeni 5 Endikasyon Kuralı”na göre hareket etmekle yükümlüdür. Enfeksiyon Kontrol Komitesi sağlık hizmeti alanlarında alkollü el antiseptiği bulundurulması gereken alanların tespit edilmesi, mevcudiyeti, erişilebilirliği, el hijyeni için gerekli tüm ürünlerin (alkollü el antiseptiği, sıvı sabun kağıt havlu, antimikrobiyal içeren sabun) devamlılığının sağlanması, genel el hijyeni uygulamalarından, hasta günü başına litre cinsinden (20L/1000 hasta günü) kullanım oranlarının rapor edilmesinden, servislere duyurulmasından, gerektiğinde el hijyenine uyumu arttırıcı önlemlerin belirlenerek hayata geçirilmesinden sorumlu olacaktır.
Enfeksiyon kontrol hemşireleri, klinik sorumlu hemşireleri ve el hijyeni elçileri, sahada tespit ettikleri malzeme ve ekipman eksikliklerini yönetime iletmelidir.
Yöneticiler el antiseptiği, sıvı sabun, kağıt havlu temininden ve devamlılığının sağlanmasından sorumludurlar. Sağlık çalışanları için hasta bakımı verdikleri ortamda kolayca erişebilecekleri alkol bazlı el hijyen ürünleri sağlanmalıdır. Yöneticiler, el hijyeni stratejilerini ve hasta güvenlik kültürünü teşvik eden koşullar oluşturmalıdır. Sağlık çalışanlarının el yıkama için güvenli ve sürekli su kullanabilecekleri lavabolara erişimlerini sağlamalıdırlar. Hastane yönetimi el hijyenine uyumu kurumsal bir öncelik haline getirilmeli ve el hijyeniyle birlikte enfeksiyonu önlemeye ve kontrol altına almaya yönelik diğer aktivitelerde gerekli liderlik, finansal ve yönetsel destek sağlanmalıdır. Hastane yönetimi sağlık çalışanlarının ve diğer personellerinin el hijyeni eğitimine katılımlarını sağlamalıdırlar.
ØEKK, Kalite yönetim biriminin SKS ve SAS kapsamı gereğince, el hijyeni 5 endikasyon kuralını gösteren görsel hatırlatıcılar (poster, şema, fotoğraf, resim, karikatür vb.), sağlık hizmeti alanlarında bulundurulmasından, HBYS üzerinden el hijyeni hatırlatıcı mesaj göndermekle, hastane personeline periyodik olarak el hijyeni ürünlerinden memnuniyet anketi yapılmasından,
ØEğitim hemşireleri eğitim materyali, kişi, salon, duyuru hazırlamakla, gerektiğinde alanında rol model olan kişilere eğitim verdirmekle, eğitimin etkinliğinin ve bilgi düzeyinin ölçülmesi amacıyla eğitim başında ön test ve sonunda son test, el hijyenine uyumla ilgili anket çalışmalarından,
ØKlinik sorumlu hemşireleri kendi alanlarında personele, hastalara ve hasta yakınlarına el hijyeni eğitimi vermekle,
ØTüm sağlık çalışanları el hijyeni uygulama yöntemini hazırlanan prosedür ve talimata göre yapmakla sorumludurlar. Bu kapsamda “El Hijyeni Talimatı”, “Eldiven Kullanma Talimatı” ve “El Hijyeni Eylem Planı’’ oluşturulmuştur. Enfeksiyon Kontrol Komitesi’nin önerileri ve kararları doğrultusunda belirlenen uygulamaların takibinden hastane yönetimi, EKK, birim sorumluları ve kalite yönetim birimi sorumludur.
6. SÜREKLİ İYİLEŞTİRME STRATEJİSİ
El hijyenine uyumun geliştirilmesine yönelik etkin stratejilerin belirlenmesi ve uygulanması çok önemlidir. Hastanemizce sürekli iyileştirme stratejisine yönelik çalışmalar yapılacaktır. Bunlar;
ØEl hijyeni uygulamalarının doğru yapılması için eğitimler verilmesi,
ØHastanemizde yeni göreve başlayan tüm personellere yönelik yapılan oryantasyon eğitimleri kapsamında el hijyeni ile ilgili de eğitim verilmesi ve eğitimin kayıt altına alınması,
ØHastane Enfeksiyon Kontrol Komitesi olarak Hastane Enfeksiyonları Eğitim Programı doğrultusunda tüm personellere el hijyeni eğitimi verilmesi ve bu eğitim münferit zamanlarda tekrarlanması,
ØEl hijyen ürünlerinin kullanım miktarının takip edilmesi,
ØHastane bilgi sisteminden çalışanlara el hijyeni ile ilgili mesaj gönderilmesi,
ØEl hijyeni uygulamalarının kordinatörü ve sorumlularının belirlenmesi,
ØEl hijyeni politikası oluşturulması,
ØEl hijyeni gözlemlerinini yapılması, HSYS girişlerinin tamamlanması,
ØTeknik Servis ile lavabo sayılarının yeterliliğinin belirlenmesi,
ØAlkol bazlı cilt antiseptiklerinin yeterliliğinin belirlenmesi,
Ø“15 Ekim Dünya El Yıkama Günü” çalışması yapılması,
ØEl hijyeni uyumlarının analizinin yapılması ve personele bildirilmesi,
ØEl antiseptiği kullanım oranının belirlenmesi ve personele bildirilmesi,
Ø“5 Mayıs Dünya El Hijyeni Günü” farkındalık çalışması yapılması,
ØSKS’ye yönelik prosedür ve talimatların revize edilmesi,
ØEl hijyeni gözlem ve anketi tüm personele yapılması,
Ø3 aylık göstergelerin komiteye sunulması.
El hijyeni ile ilgili, hem hasta hem de çalışan güvenliğini sağlamak tüm sağlık hizmeti sunulan alanlara yönelik el hijyeni ile ilgili uyulması gereken kurallar “ El Hijyeni Eylem Planı, El hijyeni Politikası, El Hijyeni Talimatı, Eldiven Kullanma Talimatı, El Hijyeni Gözlem Formu, El Antiseptiği Tüketim Oranı Gösterge Kartı” yazılı düzenlemelerine uygun olarak yapılır.
7. SAĞLIK ÇALIŞANLARIN CİLT BÜTÜNLÜĞÜNÜN KORUNMASINA YÖNELİK ÇALIŞMALAR
El hijyeni malzemelerinin (sıvı sabun, el antiseptiği vb.) ve eldivenlerinin cilt irritasyonuna neden olmayacak özellikte olması ve nemlendirici krem kullanımı sağlamak için çalışmalar yapılmaktadır.
8. EL HİJYENİ KONUSUNDA TÜM ÇALIŞANLARA EĞİTİM VERİLMESİ
Eğitim öncesi ve sonrası test uygulaması ile bölüm bazlı ölçme sonucunda tespit edilen ihtiyaçlara göre eğitimler düzenlenir. Eğitimler; meslek grupları ve bölümlere, çalışanların bilgi ve davranış düzeylerine göre planlanmaktadır. Aylık olarak değerlendirilen el hijyeni uyum oranları doğrultusunda ve gerekli görülen durumlarda eğitimler tekrarlanmaktadır. İşe yeni başlayan çalışanlara genel oryantasyon programı içinde el hijyeni eğitimi yapılmaktadır. Her lavabo yanında “El Hijyeni İçin 5 Endikasyon” ve “El Yıkama Tekniği’’ görselleri asılıdır. El hijyeni uyumu için sürekli gözlem yapılmaktadır. Gözlemler sonucunda ‘’El Hijyeni Uyum Oranı”; 3 aylık analiz sonuçları, hastane üst yönetimi, Enfeksiyon Kontrol Komitesi ve ilgili çalışanlar ile paylaşılmaktadır. Hedeflere ulaşılamama nedenleri hakkında çalışanların görüşleri ve sorunları alınarak, gerekli iyileştirme faaliyetleri yapılmaktadır.
Enfeksiyon Kontrol Komitesi birim bazlı eğitim planını her yıl oluşturur ve eğitim birimine iletir.
El hijyeni eğitim içeriğinde;
Ø El hijyeninin önemi
Ø El hijyeni yöntemleri ve endikasyonları
Ø El hijyeni için "5 Endikasyon" yaklaşımının simülasyonları
ØEldiven kullanımı ve el antiseptikleri ile ilgili genel bilgiler
Ø Alkol bazlı el antiseptikleri ile ilgili alınması gereken güvenlik önlemleri konulara yer verilir.
9. EL HİJYENİNE UYUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ
9.1. Doğrudan El Hijyeni Gözlemleri
El hijyeninin gözlemlenmesinin sebebi öncelikle sağlık çalışanlarının el hijyeni uygulamalarına ne derecede riayet ettiklerini tespit etmek ve aynı zamanda prosedürlerin uygulanmasını ve hastanemizdeki bu anlamdaki kalite düzeyini değerlendirmektir. “El Hijyeni Gözlem Formu” ile her 3 ayda bir özellikle yoğun bakım çalışanlarının tamamı, bir yıllık süreç içinde tüm hasta bakım alanlarını kapsayacak şekilde Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi ve El Hijyeni Elçilerince haberli gözlem yapılır. Gözlemciler, gözlem altındaki sağlık çalışanlarına kendi rollerini anlatır; her seansta adlarını ve pozisyonlarını söyleyerek kendilerini tanıtır ve neden orada olduklarını açıklarlar. Gözlem yapılması, hasta mahremiyeti ilkesinin ihlal edilmesini haklı çıkarmaz. Yani, gözlemciler nerde bulundukları konusunda ve hareketleri konusunda itina etmelidirler. Gözlemciler hastalara da kendilerini sağlık çalışanlarına tanıttıkları şekilde tanıtmalıdırlar. Epidemi şüphesi ya da riski olduğu durumlarda, ilgili kliniklerde gözlem sıklığı ve sayısı artırılır. Gözlem formunu doldururken gözlemlenen sağlık çalışanının mesleki kategorisi yazılır. Yapılan veya yapılmayan eylemler, o uygun zaman bağlamında mutlaka kayıt edilir.
9.2. El Hijyeni Ölçeği
Hastanemizde en az yılda bir kez olmak üzere idari ve teknik personel dışında hastaya hizmet sunumunda görev alan tüm personele HBYS üzerinden “El Hijyeni İnanç Ölçeği” uygulanmaktadır.
Ölçek HBYS üzerinden kamu personellerine tanımlanır ve HBYS üzerinden tamamlanır. Hizmet alım firmaları için ise ilgili zaman diliminde firmalar ile anket paylaşılarak raporlandırılması sağlanır.
9.3. Bölümlere Göre Kullanılan El Hijyeni Malzemelerinin Takibi
Alkol bazlı el antiseptiği tüketimi 1000 hasta günü başına en az 20 L olmalıdır. El ovma ürününün tüketiminin izlenmesi amacıyla “El Antiseptiği Tüketim Oranı Gösterge Kartı” kullanılır. Birim bazlı tüketilen el antiseptiği sayısı 3 ayda bir hedef değere göre analiz edilir. Oranlar belirlenir gerekli düzenleyici önleyici faaliyetler başlatılır.
Enfeksiyon kontrol hemşireleri, el hijyeni elçileri ve klinik sorumlu hemşireleri (ilaç, malzeme takip ve nöbet teslimi formunda yer alan; el hijyeni ürünlerinin uygun ve yeterli olması ile ilgili bölümü doldurur takibinden sorumludur.) sahada tespit ettikleri malzeme ve ekipman eksikliklerini yönetime iletir.
9.4. Malzemeye Erişimin Kolaylaştırılması
Hastanemizde el hijyenine yönelik malzemelere erişim, sağlık hizmeti sunulan tüm alanlarda sağlanmıştır. El yıkama alanlarına erişim ile ilgili gerekli planlamalar yapılmış, gerekli tedbirler alınmıştır. El yıkama alanları ve lavabolarda sıvı sabun ve tek kullanımlık kâğıt havlu gibi el hijyeni malzemeleri erişilebilir konumdadır.Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kılavuzlarında yer alan öneriler doğrultusunda, hasta bakım noktalarında alkol bazlı el antiseptikleri bulundurulmaktadır. Hasta bakım noktası; hasta, sağlık çalışanı ve hasta ya da hasta çevresi ile teması içeren bakım veya tedavi işleminin gerçekleştirildiği alanı kapsamakta olup, bakımın uygulandığı mekân ve zamanı ifade etmektedir. Bu kapsamda el hijyeni ihtiyacı hasta bakım noktasında karşılanmaktadır.
Alkol bazlı el antiseptikleri, hasta bakım noktalarında kolay ulaşılabilir şekilde konumlandırılmıştır. Ayaktan hastaların bakım ve tedavi aldığı alanlar da bu kapsamda değerlendirilmiş olup, hasta başı ürünlerinin hasta alanından ayrılmadan ulaşılabilecek şekilde yerleştirilmesi sağlanmıştır.
Alkol bazlı el antiseptiklerine erişim; sağlık çalışanları tarafından taşınan cep antiseptikleri, duvara monte edilmiş dispanserler, hasta yatağına sabitlenmiş konteynerler, yatak başı masaları ve ilaç taşıma arabaları aracılığıyla sağlanmaktadır.
Hastanemizde; hasta bakımının yapıldığı tüm alanlarda (hasta odaları, poliklinik muayene odaları, tedavi ve müdahale odaları, ilaç hazırlama alanları, yoğun bakım üniteleri, hemodiyaliz ünitesi vb.) ile hasta bakımı yapılmayan ancak hastaya dolaylı sağlık hizmeti sunulan laboratuvarlar, eczane, sterilizasyon üniteleri ve ilaç/besin hazırlama alanlarında alkol bazlı el antiseptiği bulunmaktadır.
Enfeksiyon kontrol hemşireleri, klinik sorumlu hemşireleri ve el hijyeni elçileri tarafından sahada tespit edilen malzeme ve ekipman eksiklikleri yönetime bildirilmektedir. Klinik sorumlu hemşireleri; ilaç, malzeme takibi ve nöbet teslim formlarında yer alan el hijyeni ürünlerinin yeterliliğine ilişkin bölümlerin doldurulması ve takibini sağlamaktadır. Yöneticiler tarafından el antiseptiği, sıvı sabun ve kâğıt havlunun temini ve sürekliliği sağlanmaktadır. Sağlık çalışanlarının hasta bakımı sırasında alkol bazlı el hijyeni ürünlerine kolay erişimi bulunmaktadır.
Hastane enfeksiyonlarının sağlık personeli, hasta, refakatçi ve ziyaretçiler aracılığıyla eller yoluyla bulaşmasını önlemek amacıyla el hijyeni yöntemleri belirlenmiştir. Hastanemizde uygulanan el hijyeni yöntemleri; hijyenik el yıkama, el antisepsisi, eldiven kullanımı ve cerrahi el antisepsisidir. Tüm uygulamalar “El Hijyeni Talimatı”na uygun olarak yürütülmektedir.
10. DENETLEME VE GERİ BİLDİRİM
Sahada yapılan denetlemeler ve geri bildirimler sonucunda tespit edilen uygunsuzluklara yönelik alınan önlemler el hijyeninin sürekliliğinin sağlanması için önemlidir.
Hatırlatıcıların Kullanılması: Rutin izlemler, el hijyeni uyumuna dair geri bildirim yapılması ve iş yerinde el yıkama davranışını hatırlatan görsel sistemlerin (hatırlatıcı) kullanılması el hijyeni oranlarını geliştirmede oldukça etkilidir. El hijyeni uygulamasını kolay ve uygun hale getirmek, idari yaptırımlar, bireysel ve kurumsal düzeyde aktif katılımı sağlamak, kurumsal güven ortamı sağlamak, bireysel ve kurumsal yetkinliği güçlendirmek, personel yetersizliğini ve yoğun iş yükünü önlemek el hijyenine uyumu artırmaktadır.
11. İLGİLİ DOKÜMANLAR
1. El Hijyeni Talimatı
2. Eldiven Kullanım Talimatı
3. El Hijyeni Gözlem Formu
4. Düzeltici Önleyici Faaliyetler Talimatı
5. El Hijyeni Eylem Planı
6. El Hijyeni Gözlem Formu
7. El Antiseptiği Tüketim Oranı Gösterge Kartı
REVİZYON NO | TARİH | REVİZE EDİLEN BÖLÜM/AÇIKLAMA/EKLEME |
04 | 02.03.2026 |
El hijyeni sorumluları, Sağlık çalışanlarının cilt bütünlüğünün korunmasına yönelik önlemler, Malzeme erişiminde kolaylaştırma, El hijyenine atıfta bulunularak SAS kapsamında revizyonu yapılmıştır.
|
19 Ekim 2026